خط سوم

کرانه گمنام - وب نوشته های فربد نیک اقبالی

فرهنگ و ادبیات 1 - گویش لری
ساعت ۱۱:٤٩ ‎ق.ظ روز جمعه ۳٠ تیر ۱۳٩۱   کلمات کلیدی: فرهنگ و ادبیات ،گویش لری ،شعر لری ،کهگیلویه و بویراحمد

فرهنگ و ادبیات قوم لر 1

گویش لری

کهگیلویه و بویراحمد

فرهنگ و ادبیات قوم لر , گویش لری , کهگیلویه و بویراحمد

طی دوران های متمادی مردان و زنان،مردمان سلسله ناگسستنی از مقوله ای بزرگتر و برتر به نام ملت دستاوردهای بزرگ معنوی و میراث این ناگسستنی سلسله را پاس داشته،پرورانده، وبه نسل های پس از خود منتقل می کنند تا هویت تاریخی و اجتماعی را که ثمره کوششهای نسل هاست و بیانگر بستر پرورش و خاستگاه آرا و اندیشه ها و آمال یک ملت،در گذر زمان حفظ کرده  وبه آینده بسپارند.این میراث معنوی همان فرهنگ یک ملت است که در حوزه های مختلف متبلور  میگردد.یکی از این بسترهای تبلور میراث معنوی نسلها زبان و ادبیات یک ملت و قوم است.       

زبان و گویش و ادبیات مردمان استان کهگیلویه و بویراحمد (قوم لر ) خود وابسته به زبان و ادبیات  فارسی و بخشی از فرهنگ ملت ایران وگستره عظیم نفوذ و تاثیر فرهنگ پارسی و زبان فارسی  است.زبان و ادب فارسی درگذر تاریخ وبه رغم هجمه های بسیار و دسیسه و تهاجمات انیران  همواره سبب پایداری وغلبه معنوی ایرانیان در برابر اعراب، ترک ها،مغولها و پیشروان تمدن هلنی  شده است و زیبایی ،تازگی، نشاط، شیوایی و زایندگی خود را حفظ کرده است.از این دیدگاه قوم لر همانند دیگر ایرانیان زبان کهن خویش را نگهداری کرده اند.


بسیاری از واژه های لری ریشه باستانی دارند.درمیان گویشهای جنوب غرب ایران،گویش لری  بزرگترین و ژرفترین رابطه رابا زبان فارسی دارد و به تبعه زبان فارسی،دنباله پارسی میانه می باشد.        

بررسی گویش لری مردمان استان کهگیلویه و بویراحمد نکاتی چند را آشکار می سازد.نخست اینکه گویش لری دیرتر و کمتر تحت تاثیر زبانهای بیگانه قرار گرفته است و سپس اینکه گویش مردم این سامان با گویش های سایر لرهای ایران اختلاف ریشه ای ندارد و آخر اینکه بسیاری از واژگان فارسی دراین گویش پرکاربرد هستند.

گویش لری مردم این سامان شاخه ای از فهلویات است و قرابت و هم ریشگی با زبان فارسی دری دارد و آکنده از واژه ها و ریشه های افعال پهلوی ساسانی است. سه گونه گویش لری در این استان وجود دارد که در ادامه بطور مختصر پیرامون هرکدام شرحی می دهیم.                 

گویش (لهجه) بویراحمدی : درگویش بویراحمدی کلمات آهنگین وبا شتاب و بریده و مختصر و بر روی نوک زبان جریان می یابد  حرف دال به ندرت تلفظ میشود،مگر در اول کلمه قرار گیرد و حرف جیم به تلفظ شین در می آید.

گویش چرامی-بابوئی: دراین گویش تاکید بر حروف  خ،ر،ق  زیاد است و تلفظ حرف ح  در کلمات آشکار نیست و حرف دال نیز واضح و روشن به تلفظ در نمی آید. از فتحه در ادای کلمات زیاد استفاده می شود.        

گویش طیبی- بهمئی: دراین گویش کشش کلمات آشکار است و آرامشی در تلفظ ملحوظ است و تاکید کلمات بر حروف  گاف ، واو ، ی ،زیاد است و از حرکات فتحه نمایی آشکار دارد. باز شدن دهان و فکین در صحبت  کردن زیاد است .

نکته: علامت جمع در گویش و لهجه لری مردم کهگیلویه و بویراحمد حرف ( لام ) است.            

نکته: در این گویش حروف فارسی  پ ، چ ، گ ، تلفظ آشکاری دارند  و گاه حالت مشدد می گیرند.

نکته: حرف ژ بر خلاف لهجه کردی در صحبت  و تلفظ کاربرد پیدا نمی کند.

برای بهتر شناختن گویش و لهجه کلی مردم کهگیلویه و بویراحمد به صرف چند نمونه افعال پرداخته میشود: 

فعل ( رفتن ) : رهتم ، رهتی ، رهت ، رهتیم ، رهتیت ، رهتن

فعل ( بردن ) : بردم "bordom" ، بردی " bordi " ، برد " bord " ،  بردیم " bordim "  ،  بردیت " bord" ، بردن " borden " .

وبلاگ خط سوم این مطلب در تاریخ یکشنبه، ٢۶ فروردین 1386 در وبلاگ قدیمی اینجانب به نام (کرانه گمنام) منتشر گردیده بود.